خورهه و آتشکوه بخش 1

مقدمه

در این نوشتار تلاش خواهم کرد نگاهی اجمالی به دو اثر باستانی (پیش از اسلام) استان مرکزی داشته باشم.در این قسمت به معرفی خانه اربابی اشکانی خورهه می پردازم و در قسمت آینده آتشکده ساسانی آتشکوه را بررسی خواهیم کرد.اگر خورهه و آتشکوه به نسبت سایر یادمانهای استان مرکزی بیشتر بر سر زبان هستند ،با این حال برای گردشگران کم تر شناخته شده اند.

خورهه

از نظر تقسیمات کنونی کشوری این منطقه جزء استان مرکزی ویکی از بخش‌ها‌ی محلا‌ت است . در جاده قم به اصفهان به فاصله 70 کیلومتری قم روستایی است که از این جا می‌توان به محل خورهه رسید.

موقعیت خورهه نسبت به شهرهای دلیجان و محلات با دایره قرمز نشان داده شده است

عکس تاریخی و ارزشمندی که ملاحظه میکنید در سال 1276 هجری قمری و به دستور ناصرالدین شاه هنگام سفر به قم ، كردستان ، سلطانيه و آذربايجان از خورهه به همراه دو ستون باقی مانده از بنایی که هنوز هم در آنجاست گرفته شده است.نخستین حفاری آثار تاریخی که از طرف دولت ایران هم به عمل آمده ظاهرا در این زمان بوده است.البته نه به خاطر تحقیقات و کاوش علمی که از برای گنج یابی با اینحال دکتر فوریه فرانسوی که در این سفر همراه ناصرالدین شاه بوده است بر روی استخوانهایی که از حفاری (گورستانی متعلق به دوران اسلامی) به دست آمد مطالعات انسان شناسی و علمی به عمل آورده است.

خورهه در سال 1276 هجری قمری(عکسبرداری به دستور ناصرالدین شاه)

در زمانهای بعد ارنست هرتسفلد باستانشناس مشهور از بقایای این بنا بازدید می کند و با توجه به دو ستون باقی مانده که به سبک یونیک ساخته شده اند این محوطه را به دوران سلوکی منسوب می کند و آن را معبدی می داند که به افتخار یونیوس خدای شراب یونان ساخته شده است.

سر ستونهای بازمانده خورهه

اما نخستین حفاری علمی بعد از دوره ناصری در این مکان توسط مرحوم علی حاکمی  در سال 1335 هجری شمسی انجام گرفت و حدود 5 تا 6 ماه به درازا کشید و با توجه به یافته ها ایشان این بنا را یک معبد سلوکی معرفی کردند.

نمایی از بقایای عمارت خورهه

بعد از وقفه ای طولانی و در سال 1375 شمسی دکتر مهدی رهبر و گروهشان کاوشهای باستانشناسی را در خورهه از سر گرفتند و  از آن زمان با انجام 6 فصل کاوش با توجه به سفالهای یافت شده در این محوطه ونوع ساخت و وسعت آن،بقایای معماری خورهه یک خانه اربابی اشکانی  دانسته شد که در قرن اول پیش از میلاد ساخته شده است.گرچه سبک معماری بنا سلوکی است. عمارت علا‌وه بر سنگ با خشت‌ها‌ی بزرگی در ابعاد 40*40*15 ساخته شده است. در گوشه شمال غربی بنا و در انتهای یک راهرو طویل، سنگ فرشی به شکل شومینه پیدا شده است. در بیشتر اتاق‌ها‌ شومینه (اجاق) وجود دارد و آثار موجود نشان می‌دهد که از این شومینه‌ها‌ علا‌وه بر گرم کردن اتاق برای پختن غذا نیز استفاده می‌شده است. این شومینه‌ها‌ در دیوار کار گذاشته شده‌اند و آثار سوختگی بر روی دیوار کاملا‌ مشخص است  در هیچ جای دیوارهای بنا خورهه آثاری از پنجره یافت نشد و به احتمال زیاد از روزنه های تعبیه شده در سقف جهت تامین نور عمارت کمک می گرفته اند.بنا مشتمل بر دو بخش بیرونی و اندرونی بوده و  واحدهای ساختمانی در داخل اندرونی شامل دو اتاق تو در تو، یک آشپزخانه و انباری است.دو ستون سنگی باقی مانده عمارت دارای یک شال چهارگوش است که روی آن یک شال چهارگوش کوچک تر قرار گرفته است که این دو شال با بست های استوانه ای به طور یکپارچه و متصل به هم ساخته شده است.ساقه ستون ساده و صاف و بدون ملات و به طور خشکه روی یکدیگر سوار شده اند.سر ستون مشتمل بر دو بخش است.بخش اول شامل صفحه صاف و هموار و مربع شکل در راس و صفحه زیری دو مخروط کمر باریک است که دو سر این مخروط را به شکل حلقه حلزونی مدور تراشیده اند.

سر ستون فروافتاده خورهه

بنای خورهه همانند چغازنبیل و و بنای اشکانی ابوقبور بغداد 45 درجه به سمت شمال شرق انحراف دارد.بررسي‌ها نشان مي‌دهد که اين ساختمان را به قصد بازگشت ترک کرده‌اند. درب بنا با عجله و به وسيله سنگ و خمره هاي شکسته مسدود شده است اما ساکنان هرگز به آن بازنگشته‌اند. تحقیقات نشان مي‌دهد اين بنا با انقراض سلسله اشکاني متروک شده است و در دوره ساساني، يک گروه صنعتگر بر کناره آن تاسيسات کارگاهي داير کرده‌اند. در دوره اسلامي به‌ويژه ايلخاني نيز سطح تپه گورستان شده است. کاوش‌ها‌ی باستانی شناسی در این تپه به کشف یک گورستان با بیش از 30 اسکلت ایلخانی منجر شد.

پاره ستونها و بقایای پراکنده سنگی

جدا از اینها بکر بودن و طبیعت زیبای خورهه و منظر باستانی آن هم به راستی خیال انگیز است.من به هنگام بازدید احساس کردم زمان در این نقطه ثابت مانده است دریاچه کوچک نزدیک عمارت و سبزه زار و کوههای مشرف به آن حس عجیبی به انسان می دهد.امیدواریم به حریم این اثر باستانی و سایر یادمانهای تاریخی این سرزمین روزی احترام گذاشته شود.چندین عکس زیبا که شخصا  از عمارت خورهه برداشته ام برای زینت بخشی صفحه های رایانه شما تقدیم می کنم و آنگاه تصدیق خواهید کرد که خورهه کاملا شایستگی  بازدید را دارد.

همین تصویر با کیفیت1920×1440

همین تصویر با کیفیت 1920×1440

---

فرا رسیدن نوروز ،این جشن بزرگ و کهن ایران باستان و یادگار ارزشمند نیاکان و آغاز سال جدید را به تمامی هم میهنان،به ویژه دوستانم و خوانندگان گرامی این تارنما شادباش می گویم و برای یکایک عزیزان آرزوی موفقیت روزافزون دارم.شاد و پیروز باشید